|
Veel artiesten willen van hun hip hop-hobby hun werk maken. Maar de stap van puur cultuur naar culturele industrie is soms moeilijk. Wordt de liefde voor hip hop onder druk gezet door de drang om er professioneel mee bezig te zijn? Kan het zakelijke aspect het plezier soms de kop indrukken? Edzon, Shoe en Terilekst, drie artiesten over de professionalisering van hip hop en de balans tussen liefde en zakelijkheid.
Biefstuk of een broodje pindakaas?
Op het kantoor van zijn winkel Patta - Kicks & Outfits - (die hij runt met zijn business partner Guilliaume Schmidt) aan de Nieuwezijds Voorburgwal in Amsterdam haalt DJ Edzon herinneringen op. Hij denkt terug aan het moment dat hij besefte dat hip hop echt een bron van inkomsten kon zijn. “In 1994 kwam ik in contact met Ecko en Stussy Duitsland. Ik maakte voor die kledingmerken mixtapes en in ruil daarvoor kreeg ik geld en kleding. Dat is het ook het begin geweest van de serie mixtapes van BBoy Connections. Door die sponsoring kwam ik er achter dat ik als DJ op die manier ook geld kon verdienen. Je moet inventief zijn.” Deze contacten zette de nu 35-jarige Edzon ook in om later zijn kledingzaak Patta op te starten. Volgens de Amsterdamse DJ moet je als artiest op een gegeven moment een pad kiezen. “Wat wil je draaien? Ik draai rap en af en toe een funkbreak maar die backpack-markt is beperkt. Ik vraag 350 euro per uur. Als ik ook rock, house en R&B zou draaien, dan bereik ik een breder publiek. Als ik dus eclectischer draai, kan ik meer geld verdienen. Het is uiteindelijk dus een keuze: wil je biefstuk of een broodje pindakaas?” Toch stelt Edzon dat een artiest zich niet meteen hoeft neer te leggen bij de pindakaas. De weg naar biefstuk is soms wel wat langer. “Discotheek Jimmy Woo wilde mij 350 euro betalen voor een DJ-set van 45 minuten. Maar ik voel me niet meer prettig in die club. Dus toen heb ik drie andere gigs gedaan voor 300 euro. Ik kreeg minder geld voor meer werk maar ik voelde me er fijner bij.” Volgens Edzon, die in 1992 DJ werd, sindsdien verschillende mixtapes maakte en (inter)nationale feesten van pompende beats voorziet, helpt je eigen identiteit ook bij die keuze. “Ik vind het soms leuk om naar die dirty south hip hop te luisteren maar ik kan het niet draaien. Het staat te ver van me af.”
Het thema van geloofwaardigheid dat Edzon aansnijdt is ook het kompas dat rapper en producer Terilekst gebruikt. “Hip hop heeft me, voor een groot deel, gemaakt tot wie ik nu ben. Daarom wil ik het nooit verloochenen door wacke shit te maken.” De 28-jarige rapper, die eerder samples van Saskia en Serge dan een Motown plaat in zijn beats verwerkt, beseft dat zijn eigenzinnigheid gelijk zijn kwetsbaarheid is. “Ik weet dat mijn stijl van MC-en niet makkelijk verteerbaar is en dat ik meer bezig ben met de kunstvorm ervan. Toch wil ik geen concessies doen, ik ben een purist.” Maar commercieel succes heeft een hoop mooie kanten, overweegt hij dan nooit om zijn muziek toegankelijker te maken? “Ik ben voornamelijk bezig met creëren, niet echt met strategieën. Ik ben bang dat het creatieve proces dan wordt beïnvloed. Misschien ben ik daarom ook wat minder bekend.” Graffiti-artiest Shoe moet zich in zijn werk schikken naar opdrachtgevers, maar vindt dit geen probleem. “Ik heb altijd compromissen moeten maken. Met mijn grafische ontwerpen wil ik communiceren. Je wordt betaald dus dan moet je wel een beetje doen wat de opdrachtgever zegt.”
Zakelijk instinct
Vergeleken met het walhalla in de Verenigde Staten is de Nederlandse hip hop nog niet erg ontwikkeld. Edzon denkt niet dat een Nederlander daarom meer zakelijk instinct nodig heeft om het hier te redden als professioneel artiest. “Je kan in Nederland nog op dingen terugvallen, zoals de sociale dienst. Je hoeft hier niet te overleven. Amerika heeft geen sociaal vangnet, die maatschappij is veel harder.” Shoe bekijkt dit van de andere kant. “Als je in Amerika een bekende ontwerper bent dan heb je een agent die zakelijk voor je is. De markt is daar, ook door de oppervlakte, veel groter. Er komt meer bij kijken in de VS. Ik doe alles zelf, dus ik heb meer zakelijk instinct nodig.” Hij licht de tegenstelling toe aan de hand van een anekdote. “Ik sprak laatst de Amerikaanse ontwerper Eric Haze (grafisch designer met wortels in graffiti en eigenaar van kledingmerk ‘Haze’, RB). Ik vertelde dat ik het Talpa logo had gemaakt en daarmee veel geld had verdiend. Hij zei daarop dat hij net een Apple commercial had gedaan waarin Eminem meedeed. Hij had een paar ton verdiend, alleen voor het leveren van de graphics.”
Voordat Shoe in 1986 op 18-jarige leeftijd met compagnon Joker zijn eigen ‘graffitiwinkel’ annex ontwerpbureau startte, verdiende hij al geld met zijn kunst. Als ‘vandaal’ maakte hij natuurlijk reclame voor zichzelf omdat hij overal zijn naam achterliet. Shoe zag in dat hij dit ook voor anderen kon gaan doen. “Dan zetten we illegale pieces voor coffeeshops Happy Family en de Bulldog. Reden we met de eigenaar door de stad in een BMW en wees hij op plekken waar hij ‘Happy Family’ wilde zien staan.” Ook werd de inmiddels 39-jarige Shoe toen ingehuurd door woningbouwverenigingen om pieces te maken. “We werkten overdag, het was legaal en we verdienden heel veel geld. Dat was het paradijs!” Voorbeelden van zijn werk in de Nederlandse hip hop-scene zijn de posters van de B-Boy Extravaganza feesten in Paradiso en het logo van het radioprogramma Dutch Masters. Momenteel runt hij het ontwerpbureau Unruly, dat gespecialiseerd is in typografisch design.
Voor Shoe is de zakelijke stap makkelijker, omdat het sluiten van compromissen hem aantrekt. “Het werken met opdrachtgevers is een puzzel. Je moet iets oplossen, je hebt een raamwerk en dat vind ik interessant. Die zakelijkheid hoort bij het grafisch ontwerpen.” Shoe kan het spel van vraag en aanbod wel waarderen. “Het is een spelletje: je noemt een prijs, terwijl je het eigenlijk voor minder zou doen. Dat is wel spannend.” Hoewel het onderhandelen hem boeit, kan dit soms ten koste gaan van zijn plezier. “Sommige mensen hadden weinig of geen geld. Dan zeiden ze dat ik die opdracht toch moest doen, omdat ik daarmee publiciteit zou genereren wat me uiteindelijk weer meer werk zou opleveren. Dat vond ik echt heel irritant.” De liefde voor ontwerpen overwon het vaak wel. “Ik wil altijd graag dingen doen. Soms ontmoet ik mensen die een feest willen organiseren maar die nog niet echt een idee of logo hebben. Dan gaan m’n hersenen meteen werken. Soms komt het enthousiasme al als er nog geen zakelijke overeenkomst is.”
Ambacht
Terilekst houdt niet van een zakelijke opstelling, maar zegt er niet aan te ontkomen. “Jarenlang heb ik gratis beats voor mensen gemaakt maar ik moet nu geld vragen. Ik besteed al mijn tijd die ik heb aan mijn soloplaat, aan de Kohfie Konnekt lp en het 2de solo album van Jiggy Djé. Als ik dan tijd moet vrij maken voor andere projecten dan wil ik betaald worden.” Ook de wijze waarop zijn beats tot stand komen speelt een rol in die overweging. Zijn liefde voor het ouderwets diggen in platenbakken dwingt Terilekst haast tot een zakelijke opstelling. Net als Shoe kampt ook Terilekst soms met moeizame onderhandelingen als opdrachtgevers zijn vraagprijs te hoog vinden. “Ik maak nog beats op de ambachtelijke manier. Ik ga drie uur platen luisteren in de kelder van muziekzaak Demonfuzz, koop de platen die ik wil hebben, sample ze, en knip de samples op om een beat te maken. Daar zit veel tijd en energie in en kost ook veel geld aangezien ik een collector ben. Eigenlijk heel logisch dus om geld te vragen voor mijn werk. Toch mis ik de spontaniteit van vroeger: “I’ve got the beats, you got the rhymes, let’s make some dope music”. Ergens in het creatieve proces moet je er toch over beginnen. De ander zal het niet doen.”
De in Ede geboren MC, die tegenwoordig in Rotterdam woont, rapte op tracks van Extince en Brainpower en bracht twee jaar geleden een album uit met Spacekees dat landelijk werd gedistribueerd (Redrum Records/Walboomers). De single ‘Ik wil een meisje’ leverde zelfs een bescheiden hit op. Toch merkte ‘Turrie’ dat hij betere muziek ging maken toen hij er niet meer naar streefde om zoveel mogelijk met hip hop bezig te zijn. “Ik heb vijf jaar lang geprobeerd te freelancen als designer. Maar ik was alsnog meer bezig met muziek. Ik kwam net rond maar ik heb ook tijden gehad dat ik broke as fuck was. Maar nadat ik de hoes voor Excellent had ontworpen kwam ik via Niels van Walboomers bij een realtone bedrijf binnen. Daar maak ik illustraties en flashgames voor mobieltjes en componeer ik muziek voor commercials. Onder andere de Wilhelmus-‘jumpstyle’ in elkaar geflanst, double platinum status. Dat is niet hoe ik als artiest te werk ga, maar met dat salaris heb ik wel een huis kunnen kopen. Ik ben nu veel rustiger in m’n hoofd, ik heb minder stress. Daardoor maak ik nu betere muziek. Als ik financieel niet flex zit, zit ik niet lekker in m’n vel.” Terilekst kan nu via het bedrijf waar hij werkt gratis gebruik maken van online marketing, als banners en realtones.
De onafhankelijke MC is blij dat hij niet vastzit aan een platencontract: “Ik ben blij dat ik niet gesigned ben. Ik bepaal zelf wanneer ik een album wil droppen. Ik hoef geen geforceerde dingen te doen. Soms moet je volgens het contract een album uitbrengen, maar zit je niet lekker in je vel, dan lijdt je muziek eronder.” Maar hield hij in zijn tijd als freelance designer niet meer tijd over voor zijn muziek? Worden tracks niet beter als je er langer aan kunt werken? “Ik heb nu inderdaad voor veertig uur per week een baan. Ik heb minder vrije tijd maar ik steed die vrije tijd beter door de rust die ik nu voel.”
De keuze van Edzon om fulltime voor het DJ-en te gaan gaf hem soms kopzorgen. Ook hij kent de geldproblemen die Terilekst soms parten speelden. “Ik heb het soms moeilijk gehad. Ik heb een uitkering getrokken en lege flessen weggebracht om weer een zakcentje te hebben, maar ik heb bijvoorbeeld nooit drugs verkocht. Het was niet altijd makkelijk maar ik wilde nou eenmaal niets anders dan DJ worden.”
Nederlandse koopmansgeest
Edzon stelt dat de instelling van artiesten tegenwoordig ook te wensen overlaat. Het bezoeken van optredens geeft inspiratie maar kan volgens hem ook een mogelijkheid tot verbreding van je netwerk zijn. “Ik had vroeger soms ook geen geld maar dan wilde ik toch naar een optreden in Engeland. Dan belde ik naar de betreffende zaal in Londen en vertelde dat ik journalist was en dat ik twee perskaarten nodig had voor een interview. Dan kwam ik gratis binnen. Dat is die Nederlandse koopmansgeest maar dat doen ze tegenwoordig niet meer. Dat zijn weer die keuzes waar ik het over had.” Edzon geeft een voorbeeld waarom een gratis DJ-set in het buitenland een goede investering kan zijn. Als onderdeel van de uitwisseling ‘Amsterdam to Praha’ kreeg Edzon via Twann van het Nederlandse platenlabel Supercharger Records de kans om te draaien in Praag. Hij reisde met verschillende rapgroepen in een touringcar naar Tsjechië. “Met DJ Code Red draaide ik op het feest waar we voor waren geboekt. We kregen ons geld maar er werd niet gedanst. Toen vertelde iemand dat hij de volgende dag een ander feest gaf en vroeg of wij wilden draaien. Hij had alleen geen geld maar wij vonden het wel oké. Het feest was in een soort bunker bij een flatgebouw à la de Bijlmer. We hebben de tent afgebroken. Ook al krijg je dan geen geld, daar doe je het uiteindelijk voor.” Voordat Edzon Tsjechië verliet gaf hij toch nog even zijn visitekaartje aan de organisator van het bunkerfeest. “Een maand later werd ik gebeld of ik weer kon komen draaien, toen met DJ SP. Alles was tot in de puntjes geregeld. Het hotel, het eten en de vergoeding waren helemaal in orde.”
Sommige liefhebbers zijn zo vol van hip hop dat ze er fulltime mee bezig willen zijn, maar missen eigenlijk het talent voor een goede carrière. Edzon vindt het belangrijk dat die artiesten dit erkennen. “Iedereen wil hebben wat zijn buurman heeft. Dat is verkeerd, zoek waar je goed in bent. Je hoeft niet echt met hip hop bezig te zijn om in die scene te zitten. Als je goed kan rekenen kan je ook een financieel adviseur van rappers zijn. Een loodgieter die een cv van een DJ repareert, kan op die manier ook een gastenlijstplek krijgen. Het zijn keuzes: ga ik daar in mee of doe ik iets anders. Je moet jezelf zoeken en ervaren wat goed voelt.” Die nadruk op een eigen identiteit staat ook centraal in het werk van Shoe. “In de reclame moest ik me helemaal verplaatsen. Dat was een uitdaging. Ik maak nu weer meer kunst, zonder opdrachtgever. Ik ga nu zelfstandiger te werk en dan gaat het om wie ik ben. Ik grijp dan meer terug op de hip hop.”
Roots
De balans tussen de love en business slaat bij het drietal meestal door naar de liefde voor de cultuur, die hun geld, maar ook vriendschappen opleverde. Edzon legde veel contacten aan de andere kant van de oceaan. “Ik ken Rich Medina en Bobbito goed. Dat zijn gasten die op hetzelfde niveau zitten. In New York heb ik gedraaid op feesten van Rich Medina en in de radioshow van DJ Eclipse.” Edzon zette onlangs ook zijn contacten in om EPMD over te halen voor De Hop. Hij ging met de jongens van Appelsap naar New York, wat er toe leidde dat naast Erick Sermon en Parrish Smith ook Keith Murray op de beat van DJ Knowhow te horen was. Ook Terilekst timmert buiten Nederland aan de weg. “Ik heb net een beat gedaan voor het New Yorkse Soul:ID. Daar heb ik Nederlandse samples voor gebruikt. Die track wordt een dezer weken uitgebracht door ABB Soul Records.” Het grafisch en zakelijk talent van Shoe bracht de schrijver ook buiten de hip hop veel succes. Hij zal de cultuur die zijn liefde voor het schrijven deed opwellen echter niet vergeten. “Graffiti heeft een hoop mensen samengebracht. Het is echt een wereldwijde community, een voorbeeld daarvan is mijn contact met Eric Haze in Amerika. Ik zal hip hop dus nooit links laten liggen, dat is voor altijd mijn roots.”
|
